(The Turkish Post) – TOLGA YAVAŞ
Türkiye’de yüz binlerce yatırımcıyı etkileyen fon krizi, finans piyasalarındaki sarsıntının ötesine geçerek ekonomi yönetiminin denetim kapasitesini, sermaye piyasalarının güvenilirliğini ve iktidarın siyasi sorumluluğunu tartışmaya açtı. 131 fonun tasfiye sürecine alınmasıyla görünür hale gelen kriz, şimdi uluslararası endeks sağlayıcısı MSCI’nin uyarısıyla yeni bir boyuta taşındı. Yatırımcıların paralarına ne zaman ve ne ölçüde kavuşacağı belirsizliğini korurken, Türkiye’nin küresel piyasalardaki konumuna ilişkin soru işaretleri de büyüyor.
Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihli kararları doğrultusunda yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar verildi. Kurulun açıklamasına göre söz konusu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunuyor. Bu sayı, mağduriyetin yalnızca belirli bir yatırımcı grubuyla sınırlı olmadığını, geniş bir kesimin birikimlerini ilgilendiren bir sorunla karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Reuters’ın 2 Ekim tarihli haberinde ise tasfiye edilen fonların toplam büyüklüğünün yaklaşık 20 milyar dolara ulaştığı aktarıldı.
Krizin merkezindeki mesele, yalnızca yatırımcıların paralarının geri ödenmesi değil. Fonların nasıl bu büyüklüğe ulaştığı, olağan dışı getirilerin nasıl ortaya çıktığı ve olası piyasa manipülasyonlarına ilişkin uyarıların neden daha erken ve etkili biçimde sonuçlandırılamadığı da yanıt bekleyen sorular arasında. Yüksek enflasyon ve Türk lirasındaki değer kaybı karşısında birikimlerini korumaya çalışan yatırımcıların yüksek getirili fonlara yönelmesi, bu ürünlerin hızla büyümesinde etkili oldu. Ancak likiditesi düşük hisselerde yoğunlaşan işlemler ve fiyat hareketlerine ilişkin şüpheler, sistemin kırılganlığını artırdı. Reuters’ın incelemesinde, fonların büyümesiyle birlikte denetim ve piyasa gözetimi konusundaki endişelerin de daha önce gündeme geldiği belirtildi.
SPK, 1 Ekim’de tasfiye kapsamındaki bazı fonlar için ara ödeme mekanizmasını duyurdu. Mutabakat işlemleri tamamlanan yatırımcılara, nihai tasfiye sonucunda hak kazanacakları tutardan mahsup edilmek üzere ödeme yapılması kararlaştırıldı. Fon başına belirlenen ara ödeme üst sınırı 1 milyon lira olarak açıklandı. Ancak bu düzenleme, bütün yatırımcıların zararlarının tamamen karşılandığı anlamına gelmiyor. Fonların ellerindeki varlıkların hangi fiyatlardan nakde çevrileceği ve nihai tasfiye sonunda ne kadar ödeme yapılabileceği, sürecin en kritik belirsizlikleri arasında bulunuyor.
Krizin siyasi boyutu da giderek belirginleşiyor. Hürriyet yazarı Abdülkadir Selvi’nin 16 Ekim’de aktardığı değerlendirmeye göre AK Parti’nin oylarında kriz sonrasında 3 ila 3,5 puanlık bir gerileme yaşandı. Aynı dönemde kamuoyuna yansıyan başka anket değerlendirmelerinde de iktidar partisinin oy kaybına dikkat çekildi. Ancak bu değişimin tamamını doğrudan fon krizine bağlamak mümkün değil. Yine de yüz binlerce yatırımcıyı ilgilendiren bir olayın, aileleri ve yakın çevreleriyle birlikte daha geniş bir toplumsal kesimde karşılık bulması siyasi açıdan göz ardı edilemeyecek bir risk yaratıyor.
Üstelik tartışma, yalnızca yatırımcıların mağduriyetiyle sınırlı kalmadı. Turkish Minute’ın 14 Ekim tarihli haberine göre AK Parti ve MHP milletvekilleri, muhalefetin fon skandalını araştırmak üzere Meclis araştırma komisyonu kurulması yönündeki önergelerini reddetti. İktidar kanadı, yargı sürecinin devam etmesini gerekçe gösterdi. Ancak yargı soruşturmasının sürmesi ile düzenleyici kurumların faaliyetlerinin ve olası denetim eksikliklerinin siyasi ve idari açıdan araştırılması birbirinden farklı konular. Bu nedenle kamuoyunun beklentisi, yalnızca sorumluların cezalandırılması değil, benzer olayların tekrarını önleyecek mekanizmaların da açıklığa kavuşturulması yönünde şekilleniyor.
Fon krizinin uluslararası piyasalardaki en somut yansımalarından biri ise MSCI’nin 15 Ekim’de aldığı karar oldu. Küresel yatırımcıların yakından takip ettiği endeks sağlayıcısı, Türkiye hisse senetlerine ilişkin bazı endeks değişikliklerini dondurdu. Kurum, küçük ölçekli bazı şirketlerde fonlar üzerinden koordineli işlem yapılmış olabileceğine ve fiili dolaşımdaki pay hesaplamalarının güvenilirliğine ilişkin endişelerini gerekçe gösterdi. MSCI, Türkiye’nin gelişen piyasalar statüsünü şimdilik koruduğunu belirtirken, Haziran 2027’ye kadar yeterli ve inandırıcı ilerleme sağlanamaması halinde ülkenin daha alt bir piyasa kategorisine alınması konusunda değerlendirme başlatabileceğini açıkladı.
Bu kararın önemi, yalnızca borsadaki günlük fiyat hareketlerinden kaynaklanmıyor. MSCI endekslerini izleyen uluslararası fonlar, yatırımlarını bu endekslerdeki şirketlerin ağırlıklarına ve sınıflandırmalarına göre şekillendirebiliyor. Türkiye’nin gelişen piyasa statüsünü kaybetmesi halinde bu endeksleri takip eden fonların bir bölümünün Türkiye’deki varlıklarını azaltması gündeme gelebilir. Böyle bir senaryo kesinleşmiş değil; ancak ihtimalin ortaya çıkması bile yabancı yatırımcıların risk değerlendirmelerini etkileyebilir. Reuters’ın aktardığına göre Türkiye piyasasında uluslararası yatırımcıların erişebildiği nitelikli hisse senedi havuzunun görece sınırlı olması, sermayenin az sayıda şirkette yoğunlaşmasına ve şeffaflık konusundaki endişelerin büyümesine neden oluyor.
Buradaki temel sorun, Türkiye’nin uluslararası piyasalara erişiminin tamamen ortadan kalkması değil; yatırım yapılabilirlik koşullarının ve piyasa kurallarının güvenilirliğinin sorgulanması. Yabancı sermaye açısından bir ülkenin yalnızca yüksek getiri sunması yeterli değil. Şirketlerin gerçek ortaklık yapılarının izlenebilmesi, hisse fiyatlarının sağlıklı biçimde oluşması, şüpheli işlemlerin tespit edilmesi ve kuralların tutarlı biçimde uygulanması da gerekiyor. MSCI’nin mesajı, bu alanlarda atılan ilk adımların tek başına yeterli görülmediğini ortaya koyuyor.
Türkiye’deki ekonomik koşullar ise bu güven sorununu daha önemli hale getiriyor. Yüksek faiz politikası, yatırımcıların mevduat ve diğer sabit getirili araçlara yönelmesini teşvik ederken kredi maliyetlerini artırıyor ve iç talebi baskılıyor. Bu ortamda fon piyasasında yaşanan kriz, yalnızca borsaya yatırım yapanları değil, tasarrufların farklı varlıklar arasında nasıl dağıldığını da etkileyebilecek bir gelişme olarak öne çıkıyor. Ancak ekonomideki bütün yavaşlamayı veya varlık fiyatlarındaki gerilemeyi tek başına fon krizine bağlamak doğru değil; faizler, enflasyon, döviz kuru politikası ve ekonomik beklentiler de belirleyici rol oynuyor.
Konut piyasasındaki veriler, bu geniş tablonun başka bir yönünü gösteriyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 16 Ekim’de yayımladığı Eylül 2026 Konut Fiyat Endeksi verilerine göre konut fiyatları aylık yüzde 1,2 arttı. Buna karşılık yıllık reel değişim yüzde 5,7 düşüş olarak gerçekleşti. Başka bir ifadeyle konut fiyatları nominal olarak yükselse de enflasyon karşısında değer kaybetti. Bu durum, konutun yüksek enflasyon dönemlerinde her koşulda kazanç sağlayan güvenli bir yatırım olduğu düşüncesini de sorgulatıyor.
Fon krizinin konut ve otomobil piyasalarındaki fiyat hareketleriyle aynı döneme denk gelmesi, tasarruf sahiplerinin kararlarını daha karmaşık hale getiriyor. Birikimini hangi araçta değerlendireceğine karar vermeye çalışan yatırımcı, bir tarafta yüksek faiz ve kredi maliyetleriyle, diğer tarafta enflasyon karşısında reel değer kaybeden varlıklarla karşı karşıya. Fonlarda yaşanan belirsizlik de yatırım kararlarında temkinli davranma eğilimini güçlendirebilir. Bununla birlikte, belirli bir varlıktan diğerine geçmenin herkes için doğru tercih olduğunu söylemek mümkün değil; yatırım araçlarının riskleri ve kişisel koşullar birbirinden farklı.
Sonuçta fon krizi, Türkiye ekonomisinde güvenin ne kadar önemli olduğunu yeniden ortaya koyuyor. Yatırımcıların paralarının iadesi elbette öncelikli mesele. Fakat kalıcı çözüm, yalnızca tasfiye işlemlerinin tamamlanmasıyla sağlanamaz. Olası manipülasyonların nasıl gerçekleştiğinin açıklığa kavuşturulması, denetim mekanizmalarının etkinliğinin sorgulanması, piyasa verilerinin şeffaflaştırılması ve sorumluluk zincirinin ortaya çıkarılması gerekiyor. Aksi halde bugünkü mağduriyet giderilse bile benzer risklerin yeniden ortaya çıkması önlenemeyebilir.
MSCI’nin Haziran 2027’ye kadar tanıdığı süre de bu açıdan bir takvimden fazlasını ifade ediyor: Türkiye’nin uluslararası yatırımcılara piyasa kurallarının işlediğini, şirket verilerinin güvenilir olduğunu ve ihlaller karşısında etkili yaptırım uygulanabildiğini gösterme sınavı. Fon krizinin siyasi maliyeti ise yalnızca anketlerdeki olası oy kaybıyla ölçülmeyecek. Asıl belirleyici olan, yatırımcıların ve toplumun finansal kurumlara duyduğu güvenin yeniden tesis edilip edilemeyeceği olacak.
