(The Turkish Post) – TUNA CEVHER
Avrupa Konseyi adına hazırlanan son cezaevi araştırması, Türkiye’nin Avrupa’daki en ağır infaz yüküne sahip ülkelerden biri haline geldiğini ortaya koydu. Rapora göre Türkiye’de cezaevlerinin doluluk oranı yüzde 131’e ulaşırken, her 100 bin kişiye düşen mahkum sayısında da Avrupa liderliği dikkat çekiyor. Üstelik tablo yalnızca kapasite sorunu değil hukuk sistemi, ekonomik kriz, toplumsal güvenlik politikaları ve insan hakları açısından da önemli sinyaller veriyor.
CEZAEVLERİ ARTIK KAPASİTESİNİN ÇOK ÜZERİNDE ÇALIŞIYOR
Türkiye’de cezaevlerinin uzun süredir yüksek doluluk oranlarıyla çalıştığı biliniyor. Ancak yüzde 131’lik oran, sistemin artık “olağan yoğunluk” seviyesini aştığını gösteriyor. Bu oran, resmi kapasitesi 100 kişi olan bir cezaevinde yaklaşık 131 kişinin tutulduğu anlamına geliyor. Bu durum yalnızca yaşam koşullarını zorlaştırmıyor sağlık hizmetlerinden güvenliğe, rehabilitasyon programlarından personel yüküne kadar birçok alanda zincirleme sorun yaratıyor. Kalabalık koğuşlar, hijyen sorunları, artan gerilim ve psikolojik baskı cezaevlerindeki yaşamı daha kırılgan hale getiriyor.
Özellikle son yıllarda yeni cezaevleri inşa edilmesine rağmen doluluk oranlarının düşmemesi, meselenin yalnızca “fiziki kapasite eksikliği” olmadığını gösteriyor.
TÜRKİYE NEDEN AVRUPA’NIN ZİRVESİNDE?
Rapordaki en çarpıcı verilerden biri, Türkiye’nin Avrupa Konseyi ülkeleri içinde en fazla mahkum oranına sahip ülke olması. Her 100 bin kişiye 458 mahkum düşmesi, Türkiye’nin cezalandırma politikalarında Avrupa ortalamasının oldukça üzerine çıktığını ortaya koyuyor. Uzmanlara göre bunun birkaç temel nedeni bulunuyor. Tutukluluğun yaygın uygulanması, uzayan yargılama süreçleri, bazı suçlarda ceza sürelerinin artırılması, denetimli serbestlik ve alternatif infaz yöntemlerinin sınırlı kalması, son yıllarda artan güvenlik merkezli hukuk politikaları
Özellikle tutuklu yargılama uygulamaları uzun süredir hukuk çevrelerinde tartışma konusu. Avrupa standartlarında tutukluluk “istisnai tedbir” olarak değerlendirilirken, Türkiye’de birçok davada uzun süreli tutukluluk eleştirileri gündeme geliyor.
SUÇ ORANI MI ARTIYOR, YOKSA CEZA POLİTİKASI MI SERTLEŞİYOR?
Cezaevi nüfusundaki artış her zaman doğrudan suç oranındaki yükseliş anlamına gelmiyor. Bazı uzmanlara göre Türkiye’de asıl değişen unsur, suçlara verilen cezaların sertleşmesi ve daha fazla kişinin tutuklu veya hükümlü olarak sistem içinde tutulması. Son yıllarda uyuşturucu, organize suçlar, dijital dolandırıcılık ve göç bağlantılı suçlarda belirgin artış yaşandığı belirtiliyor. Ancak aynı zamanda ifade özgürlüğü, siyasi davalar ve sosyal medya paylaşımları nedeniyle açılan soruşturmalar da hukuk tartışmalarını büyütüyor. Bu nedenle cezaevi nüfusundaki yükseliş, yalnızca kriminal tabloyla değil yargının işleyiş biçimiyle de ilişkilendiriliyor.
EKONOMİK KRİZ VE TOPLUMSAL BASKI ETKİSİ
Sosyologlar ve hukuk uzmanları, ekonomik kriz dönemlerinde suç oranlarında artış görülebileceğine dikkat çekiyor. İşsizlik, gelir eşitsizliği ve sosyal kırılganlıklar özellikle hırsızlık, dolandırıcılık ve kayıt dışı suç ağlarını besleyebiliyor. Türkiye’de son yıllarda yaşanan ekonomik daralma ve yüksek enflasyon ortamı da bu çerçevede değerlendiriliyor. Cezaevlerindeki hızlı artışın yalnızca adli değil, aynı zamanda sosyoekonomik bir arka planı olduğu ifade ediliyor.
AVRUPA’DA DA TABLO KÖTÜLEŞİYOR
Araştırma yalnızca Türkiye’ye özgü bir soruna işaret etmiyor. Fransa başta olmak üzere birçok Avrupa ülkesinde de cezaevleri kapasite sınırlarını zorluyor. Göç hareketleri, organize suç ağları, terörle mücadele politikaları ve artan güvenlik kaygıları Avrupa genelinde daha sert infaz uygulamalarını beraberinde getiriyor. Ancak Türkiye’nin farkı, artış hızının çok daha yüksek olması. Rapora göre yalnızca bir yılda mahkum sayısındaki artış yüzde 29’a ulaştı. Bu oran Avrupa ortalamasının oldukça üzerinde.
SORUN SADECE CEZAEVİ DEĞİL, SİSTEM MESELESİ
Türkiye’de cezaevlerindeki yüzde 131’lik doluluk oranı, yalnızca hapishanelerin kalabalık olduğunu göstermiyor. Bu tablo aynı zamanda yargı sisteminin işleyişi, ceza politikalarının yönü, ekonomik koşullar ve toplumsal güvenlik anlayışı hakkında da önemli ipuçları veriyor.
Yeni cezaevleri inşa etmek kısa vadeli bir çözüm sunabilir. Ancak uzmanlara göre asıl mesele, ceza adalet sisteminin neden bu kadar hızlı büyüyen bir mahkum nüfusu ürettiği sorusunda yatıyor. Avrupa raporu da tam olarak bu nedenle yalnızca bir istatistik çalışması değil, aynı zamanda Türkiye’nin hukuk ve toplum düzenine dair önemli bir uyarı niteliği taşıyor.
