(The Turkish Post) – TOLGA YAVAŞ
Milli Mücadele döneminde Adana civarında yaşananları anlatan Osmanlıca el yazması bir günlük, hurda deposundan çıktı. Araştırmacı Kasım Kocabaş, günlüğü müzayededen satın aldı. 1919-1920 yılları arası kurtuluş mücadelesi sürecinde yazılan günlük, Yüzbaşı Ömer Lütfi Bey’e ait. Kozan, Haçin(Saimbeyli), Kars (Kadirli) ve Feke’de Fransız işgali sırasında yaşadıklarını kaleme alan Yüzbaşı, savaşın ardından günlüğünü bölgede görevli General Osman Tufan’a vermiş. O da dönemin Genelkurmay Harp Tarihi Arşivi’ne göndermiş.
Günlüğü bir müzayede şirketinden satın alan Araştırmacı-Yazar Kasım Kocabaş eserin ortaya çıkış serüvenini şu sözlerle anlattı:
“El yazma eserleri müzayede ve sahaflardan satın alarak, üzerinde çalışmalar yapıyorum. Bir müzayede sitesinde Adana ve civarının kurtuluş sürecini ve yaşananları anlatan el yazısı bir hatıratın satışta olduğunu görünce eseri satın aldım. Eser, bir hurda deposu içinden çıkan Osmanlıca kitaplar arasında bulunmuş ve müzayede evinde satışa sunulmuş. Satış aşamasında defter hakkında fazlaca detay bulunmuyordu. Bir an önce satın alıp defteri incelemeye başladım. Okurken heyecanım bir kat daha arttı. Çünkü bu defter daha önce yayınlanmamış, ilk kez ortaya çıkan bir eserdi. Günlük tarzında kaleme alınmıştı.”
İŞGALE İLK DİRENİŞİN AYRINTILARI BU GÜNLÜKTE
Mondros Mütarekesi sonrası Anadolu’da ilk işgal edilen yerlerin, Hatay, Adana ve Kahramanmaraş bölgeleri olduğunu ifade eden Kocabaş, “İlk direnişler de bu bölgede gerçekleşmiştir. Adana’ya vali atayan Fransızlar, Fransız Komutan Taillard’ı da Kozan ve yöresinde görevlendirmişti. Taillard, Müslüman halka zulüm ve işkencelere başlamıştı. Yöredeki vatanperver insanların Mustafa Kemal Paşa ile görüşmeleri sonucu bölgeye Kuvayı Milliye teşkilatlanması için Binbaşı Kemal Bey (Kozanoğlu Doğan) ve Yüzbaşı Osman Bey’i (Aydınoğlu Tufan) görevlendirilmişti. Bu iki büyük komutanın öncülüğünde verilen mücadele sonucu 1 Haziran 1920 günü Fransız işgal kuvvetleri bölgeyi terk ekmek zorunda kaldı. Bölgede devam eden mücadeleler sonucu 5 Ocak 1922’de Fransızlar Adana bölgesini terk etmek zorunda kaldı. İşgal sürecince yaşanan bazı olaylar arşiv belgelerine yansıdığı gibi, döneme şahit olmuş bazı şahsiyetler Cumhuriyetten sonraki yıllarda hatıralarını kaleme almışlardır. Ortaya çıkan bu eser ise yaşanan olayları gün ve saatlerine kadar tarihleri ile kaydedilmiş bir günlük tarzında” şeklinde konuştu.
Eseri kaleme alan Yüzbaşı Ömer Lütfi bey, defterin 155. sayfasında hayat hikayesini de anlatmış. Yüzbaşı, Osmanlı Devletinin değişik şehirlerinde 47 yıl askeri ve idari görevler yaptıktan sonra, Kozan’da emekli olmuş.
FRANSIZLARIN ZULÜMLERİNİ ANLATIYOR
Günlüğü inceleyen Kasım Kocabaş, şu bilgileri veriyor: “Ömer Lütfi Bey, günlükte kendi ifadeleri ile hayat hikayesini anlattığı bölümde, 1909 Ermeni İsyanları sırasında Feke Redif Taburunda Yüzbaşıyken, Haçin (Saimbeyli) Kaymakam Vekilliği ve sonra kaymakamı olarak görev yaptığına da yer vermiş. Emekli olduğu işgal yıllarında (1919-1920) bölgede yaşanan zülüm ve işkenceleri günü güne yazıya aktarmış. 302 sayfalık Osmanlıca rika hattı ile yazılan günlük: ‘Adana Vilayeti’nin Maruz Kaldığı Felaketin Başlıca Esbabı ve Mezalimi Tayarde (Taillard)’ başlığını taşıyor. Kitabın başında Adana ve yöresinin Fransızlar tarafından neden işgal edildiği sorusuna cevap veren yazar, kitabın geri kalan kısmında Kozan, Feke, Saimbeyli, Kadirli gibi bu bölgede Fransız Komutan Taillard’ın Ermenilerden yardım alarak buradaki halka yaptığı zulüm ve işkenceleri detayları ile anlatmış. Bu bölgede Fransızlar ile işbirliği yapanlar ile milli direniş için mücadele eden kişiler hakkında da bilgiler sunulmuş. Bölgede yaşanan olaylar detayları ile anlatılmış.”
Ömer Lütfi Bey hatıratını bölgenin kurtuluşunda görevli Osman Tufan Paşa’ya vermiş. Osman Tufan Paşa, yıllar sonra yayınlanan hatıratının 99. sayfasında Ömer Lütfi Bey’in günlüğünü dönemin Genelkurmay Harp Dairesi Arşivi’ne gönderdiğini not olarak belirtmiş.
ADANA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ GÜNLÜĞE SAHİP ÇIKACAK MI?
Adana Büyükşehir Belediye Başkanı Zeydan Karalar, günlüğün güncel Türkçe’ye çevrilmesi ve Adana’ya getirilmesi konusunda çalışmalara başlandığını belirtti. Başkan Karalar, Konya’da yaşayan Araştırmacı Kasım Kocabaş’ı günlükle ilgili çalışma yapmak üzere Adana’ya davet etti.
