(The Turkish Post) – İran’da 28 Aralık 2025’te Tahran Kapalı Çarşı esnafının kepenk indirmesiyle fitili ateşlenen protestolar, kontrol edilmesi güç bir toplumsal harekete dönüştü. ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) tarafından yayımlanan son rapor, ülkedeki tablonun vahametini gözler önüne seriyor. 31 eyaletin 26’sında, toplam 222 farklı noktada halk sokaklara dökülmüş durumda.
KRİZİN FİTİLİ: DEĞER KAYBEDEN RİYAL VE ENFLASYON
Gösterilerin ana motivasyonu, İran Riyali’nin döviz kurları karşısında yaşadığı sert düşüş ve buna bağlı olarak temel gıda maddelerine gelen fahiş zamlar. Tahran’da başlayan eylemler, kısa sürede Loristan, Çeharmahal ve Bahtiyari gibi eyaletlere sıçrayarak rejim karşıtı sloganların yükseldiği geniş çaplı bir protesto dalgasına dönüştü.
ŞİDDET TIRMANIYOR: PLASTİK MERMİ VE GÖZALTI DALGASI
HRANA’nın verilerine göre, 8 gündür devam eden olaylarda şu ana kadar:
19 eylemci ve 1 Besic (milis güç) mensubu hayatını kaybetti.
En az 51 kişi yaralandı. Yaralanmaların büyük çoğunluğunun güvenlik güçlerinin kullandığı saçma ve plastik mermilerden kaynaklandığı bildirildi.
Ülke genelinde en az 990 kişi emniyet güçlerince alıkonuldu.
İran resmi makamları ise ölü ve yaralı sayılarına ilişkin sessizliğini korurken, yerel kaynaklar özellikle Kuhdeşt, Lordigan ve Azna kentlerinde çatışmaların şiddetlendiğini rapor ediyor.
PEZEŞKİYAN’DAN “ÖZELEŞTİRİ” ÇAĞRISI
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, önceki gösterilerin aksine bu kez farklı bir retorik benimsedi. Halkın memnuniyetsizliğini haklı bulan Pezeşkiyan, ekonomik tablodan hükümetin sorumlu olduğunu kabul etti. Yetkililere seslenen Cumhurbaşkanı, alışılagelmişin dışına çıkarak “Sorunlar için ABD gibi dış aktörleri suçlamayı bırakın” çağrısında bulundu.
Ancak Pezeşkiyan’ın bu itidalli tutumuna rağmen, sokaktaki gerilim düşmüş değil. 1 Ocak’ta Azna’da bir karakola düzenlenen saldırıda 3 kişinin ölmesi, olayların asayiş sorunundan bir güvenlik krizine evrildiğini gösteriyor.
WASHİNGTON’DAN “MÜDAHALE” SİNYALİ
Uluslararası toplum da İran’daki gelişmeleri yakından takip ediyor. ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada Tahran yönetimine sert bir uyarıda bulundu. Trump, “Eğer İran barışçıl göstericileri vurur ve öldürürse, ABD onların yardımına koşacaktır” ifadelerini kullanarak olası bir müdahale veya destek sinyali verdi.
