(The Turkish Post) – Amerikan Wall Street Journal (WSJ) gazetesi, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik savaşının küresel ekonomide yarattığı yıkıcı tahribatı “Korkulan Körfez Petrol Sıkışması Kapımızda” başlığıyla manşetine taşıdı. WSJ analizine göre, savaşın başlamasıyla birlikte Hürmüz Boğazı fiilen kapandı, Irak ve Kuveyt depoları dolduğu için petrol kuyularını mecburen mühürlemeye başladı. Küresel enerji arzında günde 9 milyon varillik bir çöküş beklenirken, piyasalarda panik alımları başladı. Savaş riskiyle brent petrol 116 doları aşarken, Katar gazının kesilmesiyle LNG piyasaları da felç oldu.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı “Destansı Öfke” operasyonunun üzerinden bir hafta geçerken, küresel enerji piyasalarında 1973 Arap Petrol Ambargosu’ndan bu yana görülen en şiddetli ekonomik deprem yaşanıyor.
WSJ’de yayımlanan kapsamlı rapora göre; savaşın patlak verdiği 28 Şubat sabahı, DNO petrol şirketinin başkanı Bijan Mossavar-Rahmani New York’tan Oslo’ya uçarken acil bir talimat vererek Irak’taki petrol kuyularının derhal kapatılmasını emretti. Bu, savaşın ilk “üretim durdurma” (shut-in) hamlesiydi ve ardından gelen felaketin sadece habercisiydi.
HÜRMÜZ BOĞAZI KAPATILDI
WSJ’nin haberine göre, güneyde durum çok daha vahim bir hal aldı. İranlı bir deniz komutanının gemilere “Hürmüz Boğazı’na girmemeleri” yönündeki telsiz uyarısı denizcilik sektöründe hızla yayıldı ve boğazdaki tanker trafiği bir anda durma noktasına geldi.
JPMorgan Chase analisti Natasha Kaneva durumu şu sözlerle özetledi: “Boğazın tüm yazılı tarihi boyunca burası hiç kapanmamıştı, hiçbir zaman… Benim için bu sadece en kötü durum senaryosu değil, kesinlikle ‘düşünülemez’ bir senaryoydu.”
Hürmüz’ün fiilen kapanmasıyla birlikte, petrolünü satamayan Irak, üretimini üçte iki oranında kıstı. Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde (ADNOC) ise depolama tankları tamamen dolmak üzere olduğu için üretim mecburen yavaşlatıldı. Kaneva’nın tahminlerine göre; boğaz kapalı kalmaya devam ederse Mart ayı sonuna kadar günlük 9 milyon varillik (küresel talebin neredeyse yüzde 10’u) bir üretim dünya piyasalarından silinmiş olacak.
PETROL FİYATLARI 116 DOLARA ÇIKTI
Hürmüz Boğazı’ndaki bu fiili abluka ve kuyu kapatma operasyonları, küresel emtia piyasalarını adeta havaya uçurdu. Piyasaların açılmasıyla birlikte fiyatlarda astronomik sıçramalar yaşandı.
Bu sabah itibarıyla uluslararası piyasalardaki güncel durum şöyle:
Brent Ham Petrol: Varil başına rekor bir artışla 116 USD seviyesine ulaştı.
WTI (ABD Ham Petrolü): Varil başına 115 – 117 USD bandında işlem görüyor.
Enerji tarihçisi Daniel Yergin, yaşanan krizi “Günlük petrol üretimi açısından dünya tarihindeki açık ara en büyük kesintiyle karşı karşıyayız. Haftalarca sürerse tüm küresel ekonomide yankılanacak” sözleriyle değerlendirdi. Yergin’e göre İran’ın asıl stratejisi de tam olarak bu: ABD ve müttefik ekonomilerine o kadar büyük bir acı vermek ki, Trump geri adım atmak zorunda kalsın.
Kriz sadece petrolle sınırlı değil. İran’ın Katar’daki Ras Laffan gaz kompleksine yönelik dron saldırıları sonrası Doha’nın üretimi durdurma kararı, dünya LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz) arzının beşte birini bir anda piyasadan sildi. Avrupa ve Asya’da gaz fiyatları fırlarken, okyanuslardaki LNG gemilerinin rotalarını en yüksek fiyatı veren Asya’ya çevirdiği belirtildi.
Bunun yanı sıra, Orta Doğu’daki alüminyum izabe tesisleri, enerji ve lojistik krizi nedeniyle sözleşmelerini yerine getiremeyeceklerini belirterek resmen “mücbir sebep” (force majeure) ilan etti ve alüminyum fiyatları son yılların zirvesine çıktı.
YÜKSEK FİYAT ÜLKELERDE PANİĞE NEDEN OLDU
Enerji şokunun sarsıntıları Asya’da gündelik hayatı vurmaya başladı. Körfez petrolüne yüzde 80 oranında bağımlı olan Asya ülkelerinden Myanmar’da araçlar için yakıt karnesi uygulamasına geçildi, Tayland bazı yakıt ihracatlarını askıya aldı. Filipinler hükümeti ise kamu binalarında klimaların 24 derecenin altına düşürülmesini ve öğle aralarında bilgisayarların kapatılmasını emretti.
WSJ’nin haberindeki en ironik detay ise ABD’nin yaptırım politikalarına dair oldu. Savaşın küresel enflasyonu patlatmasını ve petrol fiyatlarındaki yükselişi önlemek isteyen Trump yönetimi, şok edici bir adımla geri vites yaptı. ABD Hazine Bakanlığı, Hindistan gibi dev alıcılara Körfez petrolüne alternatif yaratabilmek amacıyla, Ukrayna savaşı nedeniyle Rusya’nın ham petrolüne uygulanan yaptırımları gevşetmek zorunda kaldı.
