(The Turkish Post) – Sırbistan’da öğrenci hareketinin seçim zaferinin ardından iktidar yanlısı medyada hesaplaşma başladı. Voyvodina Kamu Televizyonu, yıllarca gerçekleri gizlediğini ve tek taraflı yayın yaptığını kabul ederek izleyicilerinden özür dilerken, haber yöneticisi istifa etti. İktidar yanlısı Informer TV’nin stüdyosu protestocuların girişiyle karışırken, kanalın yayın lisansının iptali için de başvuru yapıldı.
Öğrenci Listesi Seçimden Zaferle Çıktı
Sırbistan’da 25 Ekim’de gerçekleştirilen erken genel seçimlerde, öğrenci hareketinin desteklediği Öğrenci Listesi oyların yüzde 52,71’ini alarak 250 sandalyeli parlamentoda 140 milletvekilliği kazandı. Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç’in desteklediği Birleşik Sırbistan listesi ise yüzde 39,17 oyla 104 sandalyede kaldı.
Yaklaşık iki yıldır öğrenci protestolarını hedef alan ve hareketi yabancı güçlerle iş birliği yapmakla suçlayan iktidar yanlısı medya kuruluşları, seçim sonuçlarının ardından artan tepkilerle karşı karşıya kaldı.
Kamu Televizyonu Ana Habere Özürle Başladı
Voyvodina Radyo Televizyonu (RTV), 26 Ekim’deki ana haber bültenine dikkat çekici bir açıklamayla başladı. Sunucu Goran Eror, kurumun önceki gece izleyicilerine göstermediği görüntülerin bulunduğunu belirterek kamu yayıncılığının görevini yıllardır gerektiği gibi yerine getiremediğini kabul etti.
Eror, izleyicilerden özür dileyerek şu ifadeleri kullandı:
“Yıllarca gerçekler gizlendi, bazı şeyler görmezden gelindi, tek taraflı haber yapıldı. Doğru sorular sorulmadı, bazı sorular ise hiç sorulmadı. Bu nedenle izleyicilerimize bir özür borçluyuz.”
Kurumda bazı gazetecilerin bağımsız ve etik yayıncılık için mücadele ettiğini ancak bu çabaların zamanında başarıya ulaşamadığını belirten Eror’un açıklaması, Sırbistan’ın ulusal kamu yayıncısı RTS tarafından da yayımlandı.
Haber Yöneticisi İstifa Etti
Özür açıklamasının yapıldığı gün RTV’nin birinci televizyon kanalının genel yayın yönetmenliğini vekâleten yürüten Nenad Ćaćić’in istifa ettiği duyuruldu.
İstifanın, kurum çalışanlarının bir bölümü ile RTV Genel Müdürü Goran Karadzic’in girişimlerinin ardından gerçekleştiği bildirildi. Ćaćić’in yerine Blažo Popovic vekâleten atanırken, program direktörlüğü görevine Predrag Novkovic getirildi.
RTV bünyesindeki Nezavisnost sendikası, Ćaćić’in ayrılmasının yaklaşık bir yıldır dile getirdikleri talepler arasında bulunduğunu açıkladı. Sendika, önceki yönetimin tek taraflı yayın anlayışının kurumun güvenilirliğine zarar verdiğini savundu.
Informer TV’nin Stüdyosuna Protestocular Girdi
Kamu televizyonundaki özrün ardından başkent Belgrad’da iktidar yanlısı yayınlarıyla bilinen Informer TV’nin binası önünde protestolar düzenlendi. Kanalın öğrenci hareketine yönelik yayınlarına tepki gösteren yaklaşık 20 kişi stüdyoya girince yayın kesintiye uğradı.
Protestocular, kanalın sahibi ve genel yayın yönetmeni Dragan J. Vucicevic’ten son iki yıldaki yayınlarının hesabını vermesini ve özür dilemesini istedi. Göstericiler arasında Vucicevic’in tutuklanması çağrısında bulunanlar da yer aldı.
Protestolara, 2024’te Novi Sad Tren İstasyonu’ndaki beton sundurmanın çökmesi sonucu hayatını kaybeden 16 kişiden birinin annesi Dijana Hrka da katıldı. Hrka, kanalın oğlu ve öğrenci protestoları hakkındaki yayınlarına tepki gösterdi.
Polisin müdahalesiyle göstericiler stüdyodan çıkarılırken, bina çevresinde güvenlik güçleriyle protestocular arasında arbede yaşandı. Aynı akşam Cumhurbaşkanı Vuçiç’e yakın yayınlarıyla bilinen Pink TV’nin önünde de gösteriler düzenlendi.
Araştırmalar İktidar Yanlısı Yayınların Boyutunu Ortaya Koydu
Medya kuruluşlarına yönelik tepkilerin arkasında, seçim kampanyası boyunca yapılan yayınlara ilişkin araştırmalar da bulunuyor.
Bağımsız medya araştırma kuruluşu BIRODI’nin 9 Eylül-15 Ekim döneminde Informer TV’nin 24 saatlik yayın akışını inceleyerek hazırladığı rapora göre, Vuçiç’in Birleşik Sırbistan listesine 257 saat olumlu yayın süresi ayrıldı. Bu listeye ilişkin yayınların yüzde 99,9’u olumlu içerikten oluştu.
Öğrenci Listesi ise 241 saat boyunca olumsuz biçimde sunuldu. İncelenen yayınlarda öğrenci hareketine ilişkin değerlendirmelerin tamamı olumsuzdu.
BIRODI, bu tabloyu bir siyasi aktörü sürekli desteklerken rakibini itibarsızlaştırmaya yönelik sistematik bir yayıncılık örneği olarak değerlendirdi ve düzenleyici kurumların harekete geçmesi gerektiğini belirtti.
Seçim gözlem kuruluşu CRTA’nın araştırması da benzer sonuçlar ortaya koydu. 14 Eylül-16 Ekim dönemini kapsayan incelemeye göre ulusal yayın yapan televizyonlarda siyasi aktörlere ayrılan toplam sürenin yüzde 72’si iktidara, yüzde 28’i muhalefete verildi.
İktidarın yayın süresindeki payı TV Prva’da yüzde 81, Pink TV’de yüzde 79, B92’de yüzde 77, kamu yayıncısı RTS’de ise yüzde 72 olarak ölçüldü. İktidar temsilcilerine ayrılan sürenin yüzde 54’ünde olumlu anlatım kullanılırken, muhalefete ayrılan sürenin yüzde 39’u olumsuz içerikten oluştu. Öğrenci Listesi’ne ayrılan yayın süresinin yüzde 81’inde ise olumsuz bir ton kullanıldı.
Informer TV’nin Yayın Lisansının İptali İsteniyor
Sırbistan Bağımsız Gazeteciler Derneği (NUNS), Bağımsız Elektronik Medya Birliği (ANEM), çeşitli sivil toplum kuruluşları ve üniversitelerin gazetecilik bölümlerinden temsilciler, 27 Ekim’de Elektronik Medya Düzenleme Kurumu REM’e başvurdu.
Başvuruda Informer TV’nin yayın lisansının iptal edilmesi istendi. Kuruluşlar, taleplerinin yalnızca stüdyoya girilmesiyle ilgili olmadığını, kanalın uzun yıllardır yayıncılık mevzuatını ve mesleki yükümlülüklerini sistematik biçimde ihlal ettiği yönündeki tespitlere dayandığını açıkladı.
Gazetecilik örgütleri, medya kuruluşlarının hesap vermesinin hukuk ve bağımsız denetim mekanizmaları aracılığıyla sağlanması gerektiğini vurguladı.
Öğrenciler Stüdyo Baskınına Karşı Çıktı
Seçimleri kazanan öğrenci hareketi ise televizyon binalarına zorla girilmesini desteklemediğini açıkladı. Öğrenci Listesi, medya kuruluşlarına veya kamu kurumlarına zorla girilmesini onaylamadığını ve kimseyi bu tür eylemlere çağırmadığını bildirdi.
Hareket, medyanın özgürleştirilmesi için mücadeleyi mecliste ve kurumlar aracılığıyla sürdüreceğini duyurdu. Geçmişte yaşanan yayıncılık ihlallerinden sorumlu olanların hukuk önünde hesap vermesi gerektiğini belirten öğrenciler, protestolarda şiddetten uzak durulması çağrısı yaptı.
RTV’de örgütlü Nezavisnost sendikası da özür açıklamasını ve yönetim değişikliğini olumlu karşıladı ancak bunların yeterli olmadığını vurguladı. Sendika, geçmişte yayın kararlarını kimlerin aldığının, editoryal politikayı kimlerin belirlediğinin ve siyasi baskılardan kimlerin sorumlu olduğunun ortaya çıkarılmasını istedi.
Macaristan’da da Benzer Bir Tablo Yaşanmıştı
Sırbistan’daki gelişmeler, birkaç ay önce Macaristan’da Viktor Orban’ın 16 yıllık iktidarının seçimle sona ermesinin ardından yaşananları hatırlattı.
12 Nisan’da Peter Magyar liderliğindeki Tisza Partisi’nin kazandığı seçimlerin ardından, Orban hükümetini destekleyen medya kuruluşlarında yönetim değişiklikleri ve yayın politikalarında dönüşüm başladı.
Reuters’ın 15 Mayıs tarihli haberine göre TV2, haber müdürünü görevden alarak ana haber programını yayından kaldırdı. Orban’a yakın Index haber sitesi de seçim kampanyasında Peter Magyar hakkında yayımladığı bir belgenin Tisza Partisi’nin ekonomi programı olmadığını kabul etti.
7 Temmuz’da ise Macaristan’da kamu yayıncılığının yeniden yapılandırılması kapsamında devlet televizyonu M1’in haber yayını durduruldu. Ekranda, izleyicilerden yıllardır yayımlanan yalan haberler nedeniyle özür dilenen bir mesaj gösterildi.
