(The Turkish Post) – SUNA YAMAN
Orta Doğu, 2025 yılında da savaşlar, ateşkesler ve bitmeyen gerilimlerle anıldı. Gazze’den İran’a, Lübnan’dan Suriye’ye uzanan hatta yaşanan gelişmeler, bölgenin kısa vadede istikrara kavuşmasının zor olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Bölgedeki askerî, jeopolitik ve toplumsal kırılganlıkları değerlendiren Fokusplus.com yazarı Mehmet Akif Koç, Orta Doğu’nun 2025’i “çatışmaların çözümsüzlüğünün kurumsallaştığı bir yıl” olarak geride bıraktığını vurguluyor.
KIRILGAN ATEŞKESLER, KALICI İSTİKRARSIZLIK
Mehmet Akif Koç’un Fokusplus.com’daki analizine göre, 2025 yılı Orta Doğu’da sıcak çatışmaların sona erdiği değil, geçici ateşkeslerle ertelendiği bir dönem oldu. Gazze’de iki yıla yakın süren ve on binlerce insanın hayatını kaybettiği savaş, ABD Başkanı Donald Trump’ın devreye girmesiyle Ekim 2025’te ateşkesle durduruldu. Ancak Koç’a göre bu ateşkes, kalıcı bir çözümden ziyade yeni bir belirsizlik döneminin kapısını araladı.
Aynı durum Lübnan cephesinde de geçerli. İsrail’in Hizbullah’ın silahsızlandırılması yönündeki ısrarı, ABD’nin bölgedeki diplomatik girişimleriyle desteklenirken, kısa vadede güç siyasetiyle sonuç alınsa bile orta ve uzun vadede bölgesel düşmanlıkların daha da derinleşmesi riski öne çıkıyor.
İRAN–İSRAİL GERİLİMİ SÖNMEDİ
2025’in en kritik başlıklarından biri de İran ile İsrail arasında yaşanan doğrudan askerî karşılaşma oldu. Haziran ayında ABD’nin de desteğiyle İran’daki askerî ve nükleer hedeflere yönelik gerçekleştirilen bombardıman, 12 gün süren çatışmaların ardından ateşkesle durduruldu. Ancak Koç’un analizine göre bu ateşkes de son derece kırılgan.
İran’ın nükleer eşik noktasına her zamankinden daha yakın olduğu, balistik füze kapasitesine ise ciddi yatırım yaptığına dikkat çekilen yazıda, 2026 yılında benzer saldırıların yeniden gündeme gelmesinin sürpriz olmayacağı ifade ediliyor.
SURİYE’DE BELİRSİZLİK DERİNLEŞİYOR
Mehmet Akif Koç’un değerlendirmesinde, 8 Aralık 2024 sonrasında yeni bir döneme giren Suriye’nin 2025 boyunca iç bütünlüğünü sağlamayı başaramadığına dikkat çekiliyor. Kürtler ve Dürzîler başta olmak üzere periferideki gruplarla yaşanan çatışmalar, İsrail’in Golan’daki işgali ve Suriye’yi zayıf tutma stratejisiyle birleşince ülkenin geleceği daha da belirsiz hale geliyor. Koç’a göre Suriye’yi önümüzdeki yıllarda politik, askerî ve ekonomik açıdan daha zor bir tablo bekliyor.
KÖRFEZ’İN YÜKSELİŞİ, ARAP DÜNYASINDA GÜÇ KAYMASI
Koç’un yazısında öne çıkan bir diğer başlık ise Orta Doğu’daki jeopolitik ve ekonomik güç dengelerindeki değişim. Enerji ihracatı ve finans kaynakları sayesinde güçlenen Körfez ülkeleri, Şam, Kahire ve Bağdat gibi klasik Arap merkezlerinin önüne geçmiş durumda. Suudi Arabistan, BAE ve Katar gibi ülkeler, ABD’ye bağımlı tek yönlü politikalar yerine Rusya ve Çin’le geliştirilen ilişkilerle daha esnek bir dış politika izliyor.
Buna karşılık Mısır, Ürdün, Lübnan ve Suriye gibi ülkeler; artan borç yükü, enerji ithalatı ve mülteci krizleri nedeniyle her geçen yıl daha kırılgan hale geliyor. Basra Körfezi ve Doğu Akdeniz üzerinden Avrupa’ya uzanması planlanan enerji hatları ise bölgedeki rekabeti daha da sertleştiriyor.
TOPLUMSAL BASKI VE İKLİM KRİZİ ALARMI
Mehmet Akif Koç’un yazısında Orta Doğu analizlerinde çoğu zaman geri planda kalan toplumsal ve insanî boyutlara da dikkat çekiyor. Arap Ayaklanmaları’nı tetikleyen sosyo-ekonomik sorunların büyük ölçüde varlığını koruduğunu belirten Koç, benzer toplumsal dalgaların yeniden ortaya çıkabileceği uyarısında bulunuyor.
İklim krizi ise bölge için giderek daha somut bir güvenlik tehdidine dönüşüyor. Dicle ve Fırat havzasında yaşanan su sorunları, tarım alanlarının çölleşmesi ve kırsaldan büyük şehirlere yönelen göç, önümüzdeki yıllarda “ekmek ayaklanmaları” gibi toplumsal krizlerin zeminini hazırlıyor.
BARIŞ UFUKTA GÖRÜNMÜYOR
2025’te sıcak çatışmalar geçici ateşkeslerle durdurulmuş olmasına rağmen, Orta Doğu’daki krizler yapısal niteliğini koruyor. İsrail ve İran gibi aktörler açısından varoluşsal tehdit algılarının sürdüğü bir denklemde, bölgenin önümüzdeki yıllarda da kalıcı bir barış ortamına girmesi zor görünüyor.
