(The Turkish Post) – SUNA YAMAN
Avrupa Birliği uzun yıllar boyunca güçlü sosyal devlet uygulamaları, yaygın sosyal konut projeleri ve yüksek yaşam standartlarıyla öne çıktı. Ancak son yıllarda hızla yükselen konut ve kira fiyatları, kıtanın en önemli sosyal sorunlarından biri haline gelmiş durumda. Avrupa Birliği Temel Haklar Ajansı’nın (FRA) son raporu ise sorunun artık ekonomik bir mesele olmanın ötesine geçtiğini ve “insan onurunu tehdit eden” bir boyuta ulaştığını ortaya koyuyor. Rapora göre AB genelinde yaklaşık 1,3 milyon kişi evsiz durumda yaşıyor.
BARINMA KRİZİ AVRUPA’NIN ORTAK SORUNU HALİNE GELDİ
FRA’nın değerlendirmesine göre Avrupa ülkelerinde artan konut maliyetleri, özellikle düşük ve orta gelir gruplarının yaşamını doğrudan etkiliyor. Raporda yalnızca evsizlerin değil, kira ve konut giderleri nedeniyle yoksulluk riski altında bulunan milyonlarca kişinin de ciddi bir barınma güvencesizliği yaşadığı vurgulanıyor.
Avrupa İstatistik Ofisi Eurostat verilerine dayandırılan rapora göre, AB genelinde konut satış fiyatları 2015-2024 döneminde yüzde 53 artarken kira fiyatları ortalama yüzde 17 yükseldi. Gelir artışlarının birçok ülkede bu oranların gerisinde kalması, özellikle büyük şehirlerde konuta erişimi her geçen gün daha zor hale getiriyor.
SOSYAL KONUT YETERSİZ KALIYOR
Uzmanlara göre krizin temel nedenlerinden biri sosyal konut stokunun yetersizliği. Birçok Avrupa ülkesinde geçmiş yıllarda uygulanan özelleştirme politikaları ve kamu yatırımlarındaki azalma, dar gelirli kesimlerin uygun fiyatlı konutlara erişimini zorlaştırdı.
Özellikle gençler, öğrenciler, göçmenler, engelliler ve ayrımcılığa maruz kalan gruplar konut piyasasında daha kırılgan bir konumda bulunuyor. FRA, üye ülkelere geçici çözümler yerine konut hakkını yasal güvence altına alan kalıcı politikalar geliştirme çağrısında bulunuyor. Raporda, zorunlu tahliyelere karşı koruma mekanizmalarının güçlendirilmesi ve evsiz kalma riski taşıyan bireylere sosyal destek sağlanması gerektiği vurgulanıyor.
AVRUPA’NIN KARŞI KARŞIYA OLDUĞU YENİ SOSYAL RİSK
Konut krizinin yalnızca ekonomik sonuçları bulunmuyor. Uzmanlar, yüksek kira maliyetlerinin doğurganlık oranlarını düşürdüğünü, gençlerin aile kurmasını geciktirdiğini ve iş gücü hareketliliğini sınırladığını belirtiyor. Büyük şehirlerde çalışan birçok kişi gelirinin önemli bölümünü kiraya ayırmak zorunda kalırken, bazı ülkelerde öğrenciler ve genç çalışanlar barınma bulamadıkları için eğitim ve iş fırsatlarını değerlendiremiyor. Bu durum, Avrupa’nın zaten mücadele ettiği yaşlanan nüfus ve iş gücü açığı sorunlarını daha da derinleştirme potansiyeli taşıyor.
TÜRKİYE İLE BENZER NOKTALAR
Avrupa’daki tablo Türkiye açısından da dikkat çekici. Son yıllarda Türkiye’de de kira ve konut fiyatlarındaki yükseliş barınma krizini gündemin üst sıralarına taşıdı. Çeşitli araştırmalar, büyük şehirlerde kira giderlerinin hane bütçeleri üzerindeki baskısının hızla arttığını gösteriyor. Türkiye’de de gelir artışlarının konut maliyetlerinin gerisinde kalması, ev sahibi olmayı geniş kesimler için giderek zorlaştırıyor. Sosyal medyada ve çeşitli platformlarda paylaşılan kullanıcı deneyimleri de barınma maliyetlerinin özellikle gençler ve kiracılar üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu ortaya koyuyor.
AVRUPA’NIN ÖNÜNDEKİ ZORLU SINAV
FRA raporu, Avrupa’nın konut meselesini artık yalnızca piyasa dinamikleriyle açıklayamayacağını ortaya koyuyor. Kurum, barınmanın temel bir insan hakkı olarak ele alınması gerektiğini savunuyor. Avrupa Uygun Fiyatlı Konut Eylem Planı’nın bu yönde atılmış önemli bir adım olduğu belirtilse de uygulamada ülkeler arasındaki farklılıklar ve ortak standart eksikliği çözüm sürecini zorlaştırıyor.
Önümüzdeki yıllarda Avrupa hükümetlerinin sosyal konut yatırımlarını artırıp artırmayacağı, kiracılara yönelik korumaları güçlendirip güçlendirmeyeceği ve konut piyasasındaki spekülatif baskıları nasıl yöneteceği belirleyici olacak. Aksi halde bugün 1,3 milyon olarak ifade edilen evsiz sayısının daha da yükselmesi ve konut krizinin Avrupa’nın en büyük sosyal sorunlarından biri haline gelmesi ihtimali giderek güçleniyor.
