(The Turkish Post) – EMİR ÇELİK
Türkiye’nin en temel gıda maddesi olan ekmek, uzun yıllardır hem fiyat hem de gramaj açısından sürekli bir değişim geçiriyor. Bu değişimin ortak yönü ise hep aynı, ekmek küçülürken, fiyatı büyüyor.
GRAMAJ 900 GRAMDAN 200 GRAMA DÜŞTÜ
1950’li yıllarda 900 gram olarak satılan ekmek, zamanla küçülmeye başladı. 1957’de 570 grama, 1962’de 650 grama, 1965’te 620 grama gerileyen gramaj, günümüzde 200 grama kadar indi. 2008’den itibaren ekmek 300 gramdan başlayarak 50’şer gram katları halinde üretilmeye başlandı; 2012 sonrasında ise tüketici talebi doğrultusunda 250 gram ve katları şeklinde üretime geçildi. Bugün ise büyükşehirlerde en çok tercih edilen ekmek türü yeniden 200 grama geriledi.
FİYATLAR KATBEKAT ARTTI
Gramaj küçülürken fiyatlar da aynı hızla yükseldi. 1982 yılında 435 gram olan ekmeğin fiyatı 12,60 TL iken, 1992’de 400 gram ekmek 2 bin 500 TL’ye, 2012’de 300 gram ekmek 85,5 kuruşken, 2022’de 200 gram ekmeğin fiyatı 5 TL’ye ulaştı. 2026 yılına gelindiğinde ise 200 gramlık ekmeğin fiyatı 17,5 TL’ye, kilogram bazında ise 87,5 TL’ye kadar çıktı.
GRAMAJ DÜŞÜŞÜ “GİZLİ ZAM” TARTIŞMASINI DA BERABERİNDE GETİRDİ
Gramaj değişikliklerinin fiyat artışlarını gizlemek amacıyla kullanıldığı yönündeki tartışmalar da yıllardır sürüyor. Fırıncılar Federasyonu yetkilileri bu iddiaları reddederek, esas belirleyicinin kilogram fiyatı olduğunu, gramaj küçüldüğünde satış fiyatının da orantılı biçimde düşürüldüğünü savunuyor. Ancak tüketici örgütleri, gramaj küçültmenin özellikle enflasyonist dönemlerde fiyat artışını fark ettirmeden uygulamanın bir yöntemi haline geldiğini belirtiyor.
“GARİBANIN EKMEĞİ” DE PAHALILAŞTI
Türkiye’de kişi başına ekmek tüketiminin Avrupa Birliği ülkelerine kıyasla 3-4 kat daha yüksek olduğu biliniyor; bu da ekmeği düşük gelirli kesimler için vazgeçilmez, buğday ve un maliyetlerindeki her artışın da doğrudan sofraya yansıdığı bir gıda maddesi haline getiriyor. Uzun yıllardır süregelen gramaj küçülmesi ve fiyat artışı ikilisi, özellikle dar gelirli haneler için ekmeğin gerçek maliyetinin göründüğünden çok daha hızlı yükseldiğine işaret ediyor.
