(The Turkish Post) – TUNA CEVHER
Elektronik sigaralar ve vaping ürünleri, özellikle gençler arasında uzun süredir “zararsız alternatif” olarak pazarlanıyor. Meyve aromaları, renkli tasarımlar ve sosyal medyada oluşturulan modern yaşam algısı, bu cihazların tehlikelerini gölgede bırakırken tıp dünyası son yıllarda çok daha karanlık bir tabloyla karşı karşıya: EVALI.
Açılımı “Elektronik Sigara ve Vaping İlişkili Akciğer Hasarı” olan EVALI, birkaç gün içinde ağır solunum yetmezliğine dönüşebilen ve yoğun bakım gerektirebilen ölümcül bir tablo olarak tanımlanıyor. Özellikle 2019’da ABD’de patlak veren vaka dalgası, elektronik sigaraların yalnızca “masum bir buhar” olmadığını tüm dünyaya gösterdi.
HASTALAR ÖNCE ENFEKSİYON SANILIYOR
Doktorların anlattığı vakalarda en dikkat çekici nokta, hastaların çoğunun başlangıçta zatürre veya ağır enfeksiyon şüphesiyle hastaneye yatırılması. Ancak yapılan ileri incelemelerde bazı gençlerin akciğerlerinde bakteriyel enfeksiyondan çok, kimyasal yanığa benzeyen yaygın hasarlar tespit ediliyor.
Uzmanlara göre bu durumun merkezinde özellikle kayıt dışı THC kartuşlarında kullanılan “Vitamin E Asetat” adlı madde bulunuyor. Bilimsel çalışmalarda, EVALI hastalarının akciğer sıvılarında bu maddeye yoğun biçimde rastlandığı belirtiliyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), Vitamin E Asetat’ın salgınla “güçlü şekilde bağlantılı” olduğunu açıklamıştı.
AKCİĞERDE YAĞ TABAKASI OLUŞTURUYOR
Uzmanlara göre sorun yalnızca nikotin değil. Özellikle yasa dışı THC kartuşlarında kullanılan yoğunlaştırıcı yağlar, akciğerin en hassas bölgeleri olan alveollerde birikerek gaz alışverişini bozabiliyor. Bu durum “lipoid pnömoni” benzeri ağır inflamasyon tablolarına yol açabiliyor. Bazı araştırmalar ise yüksek ısıya maruz kalan Vitamin E Asetat’ın “keten” adı verilen toksik bir gaz oluşturabileceğini ve bunun akciğer dokusunda ciddi kimyasal hasara neden olabileceğini ortaya koyuyor.
BELİRTİLER GRİP GİBİ BAŞLIYOR
EVALI’nin en korkutucu yönlerinden biri, belirtilerinin başlangıçta sıradan bir grip veya enfeksiyon gibi görünmesi. Hastalarda nefes darlığı, öksürük, göğüs ağrısı, ateş, mide bulantısı ve halsizlik görülebiliyor. Ancak tablo hızla kötüleşerek oksijen yetersizliği, yoğun bakım ihtiyacı ve bazı vakalarda ölümle sonuçlanabilecek ağır akciğer hasarına dönüşebiliyor. Uzmanlar özellikle gençlerde açıklanamayan solunum sıkıntılarında vaping kullanımının mutlaka sorgulanması gerektiğini vurguluyor.
GENÇLER EN BÜYÜK RİSK GRUBU
Araştırmalar, vakaların büyük bölümünün 18-34 yaş arasındaki genç erkeklerde görüldüğünü gösteriyor. Uzmanlar özellikle sosyal medya üzerinden satılan, içeriği bilinmeyen “merdiven altı” kartuşların ciddi risk taşıdığı konusunda uyarıyor. Ebeveynler için de dikkat edilmesi gereken önemli işaretler bulunuyor. Tatlı veya meyveli kokular, kalem şeklindeki cihazlar, sık öksürük, nefes darlığı ve ani performans düşüşü gençlerde vaping kullanımının belirtileri arasında gösteriliyor.
“MASUM BUHAR” ALGISI TARTIŞILIYOR
Tıp dünyası bugün artık elektronik sigaraların yalnızca “nikotin alternatifi” olarak değerlendirilemeyeceği konusunda hemfikir. Özellikle denetimsiz içerikler, yüksek ısıda parçalanan kimyasallar ve yasa dışı kartuşlar; gençler arasında yeni nesil bir halk sağlığı krizini büyütüyor. Bilim insanlarına göre en büyük sorunlardan biri ise bu ürünlerin hâlâ “zararsız buhar” veya “güvenli alternatif” algısıyla pazarlanması. Uzmanlar, gençlerin ve ailelerin vaping ürünlerinin içerikleri konusunda daha fazla bilinçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
