(The Turkish Post) – 67 yaşındaki Steve Smelski, ailecek tatile çıktıkları Kosta Rika’dan döndükten sadece birkaç gün sonra, yoğun bakımda tek çocuğu 11 yaşındaki Jordan’ın yasını tutuyordu. Jordan, Naegleria fowleri’nin (“beyin yiyen amip” olarak bilinir) neden olduğu beyin enfeksiyonundan hayatını kaybetti.
“BİR GÜN, BİR KEZ YÜZDÜ VE ŞİMDİ ARAMIZDAN AYRILDI”
BBC Dünya Servisi’ne konuşan Steve, otellerinin yakınındaki doğal bir kaplıcada oğluyla saatlerce su kaydıraklarından kaydıktan sonra Jordan’ın başının ağrımaya başladığını anlattı. “Jordan bir gün, bir kez yüzdü ve şimdi aramızdan ayrıldı” diyen baba, yaşadığı süreci “Zihninizi dağıtıyor, düşüncelerinizi alıyor, kim olduğunuzu elinizden alıyor” sözleriyle tarif etti. Jordan’ın vakası da, hastalığın birçok kurbanında olduğu gibi başlangıçta menenjit sanıldı; doktorlar gerçek teşhisi koyduğunda ise artık çok geçti.
GENELLİKLE SICAK SULARDA, BURUNDAN BULAŞIYOR
Genellikle sıcak göller, kaplıcalar ve bakımsız havuzlarda bulunan bu amip türü, insanlar suya daldığında burun deliklerinden vücuda giriyor ve hızla beyin dokusuna ilerliyor. Yol açtığı hastalık, primer amebik meningoensefalit (PAM) olarak adlandırılıyor. Enfeksiyon ve Halk Sağlığı Dergisi’nde 2025’te yayımlanan bir incelemeye göre, 1962-2023 arasında dünya genelinde çoğunlukla ABD’nin güney eyaletleri, Pakistan ve Avustralya’da olmak üzere 488 vaka bildirildi; bu kişilerin yaklaşık yüzde 97’si hayatını kaybetti.
HİNDİSTAN’DA TARİHİN EN BÜYÜK SALGINI
Geçtiğimiz yıl Hindistan’da 200’den fazla Naegleria fowleri vakası tespit edildi; bu, dünya çapındaki en büyük salgın olarak kayıtlara geçti. Kerala eyaletinde sağlık yetkilileri 19 kişinin hayatını kaybettiğini, 69 kişinin ise yoğun bakımda tedavi gördüğünü açıklamıştı. Ancak son aylarda ülkede yeni vakalar ortaya çıkmaya devam ediyor. Bugüne kadar dünya genelinde 500’den az vaka tespit edilmiş olması, son salgının araştırmacıların endişesini yeniden alevlendirmesine neden oldu.
AMİP DAHA ÖNCE GÖRÜLMEDİĞİ BÖLGELERE YAYILIYOR
Uzmanlar, organizmanın geleneksel olarak ilişkilendirildiği sıcak iklim kuşağının dışına çıktığına dikkat çekiyor. İtalya, Belçika, Slovakya’nın yanı sıra ABD’nin soğuk kuzey eyaletlerinden Minnesota’da da yeni enfeksiyonlar rapor ediliyor. Kent Üniversitesi’nden moleküler parazitoloji uzmanı Dr. Anastasios Tsaousis, “Bence gelecekte daha fazla vaka olacak. Bunu dünya çapında göreceğiz” diyor. Tsaousis, “Su ısındıkça amip daha aktif hale geliyor, eğlence amaçlı aktiviteler yapan kişilerin enfekte olma ihtimali artıyor” değerlendirmesinde bulunuyor; ancak paniğe gerek olmadığını, sadece “tetikte” olunması gerektiğini vurguluyor.
EN ÇOK RİSK ALTINDAKİ GRUP: ÇOCUKLAR
Batı Sydney Üniversitesi’nden su bilimi uzmanı Prof. Ian Wright, hastalığın en çok 12 yaş civarındaki çocukları etkilediğini belirtiyor; çünkü çocuklar sıcak suda daha uzun vakit geçiriyor ve burun-beyin bariyerleri yetişkinlere kıyasla daha geçirgen yapıda. Wright, “Bu hastalığa yakalanma olasılığınız çok düşük ama yakalanırsanız muhtemelen ölürsünüz” diyor.
TEŞHİS İMKANLARININ ARTMASI DA BİR FAKTÖR
Tsaousis, artan vaka sayısının yalnızca yayılmadan değil, gelişen laboratuvar imkanlarından da kaynaklanabileceğini belirtiyor: “Hipotezim şu ki, sayılar her zaman yüksek olmuş olabilir, biz sadece şimdi bunu fark ediyoruz çünkü nasıl test edeceğimizi biliyoruz.”
KORUNMA İÇİN NE YAPILMALI?
Uzmanlar, sıcak tatlı sulara girildikten sonra baş ağrısı, ateş gibi belirtiler ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmasını öneriyor. Burun ve sinüs temizliğinde musluk suyu yerine steril veya kaynatılmış su kullanılması, havuz ve rekreasyon alanlarının düzenli klorlanmasının denetlenmesi ve riskli sularda burun klipsi gibi koruyucu yöntemlerin tercih edilmesi tavsiye ediliyor.
