(The Turkish Post) – Antarktika’daki en tehlikeli buzullardan biri olan Thwaites Buzulu’nu keşfetmek üzere tasarlanan yedi metre uzunluğundaki robotik denizaltı Ran, gizemli bir şekilde ortadan kayboldu. Otonom sualtı aracı (AUV), “Kıyamet Buzulu” olarak da bilinen Thwaites Buzulu’nun altında ikinci derin dalışını gerçekleştirdikten sonra geri dönmedi. Gelişmiş navigasyon sistemlerine rağmen denizaltının sinyali kayboldu, ardından araştırmacılara herhangi bir veri de bırakmadı.
Göteborg Üniversitesi tarafından yürütülen bu görev, Thwaites Buzulu’nun altındaki gizemleri ortaya çıkarmayı ve buzulun küresel deniz seviyelerini nasıl etkileyebileceğini anlamayı amaçlıyordu. Ancak şimdi, bilim insanları sadece son derece değerli verilerin kaybıyla değil, aynı zamanda Ran’ın buzun altında sonsuza kadar kaybolmuş olabileceği gerçeğiyle de yüzleşiyor.
Ran’ın gizemli kayboluşu
Batı Antarktika Buz Tabakası’nın kuzey kenarında bulunan Thwaites Buzulu, dünyadaki en önemli ve en çok incelenen buzullardan biri. Tamamen eridiğinde deniz seviyesinde büyük bir yükselişe yol açarak kıyı şeritlerini değiştirebilme ve milyonlarca insanı yerinden etme potansiyeli bulunuyor. Bu nedenle bilim insanları, buzulun yapısını ve erime hızını anlamak için yoğun çaba sarf ediyor.
Bu amaçla, otonom bir sualtı aracı (AUV) olan Ran, Thwaites Buzulu’nun altını haritalandırmak ve sıcak okyanus sularının buzu nasıl aşındırdığına dair bilgi toplamakla görevlendirildi.
Ran, ilk dalışını başarıyla tamamlayarak araştırmacılara buzulun nasıl parçalandığına dair değerli veriler sağladı. Ancak ikinci görevinde beklenmedik bir olay yaşandı. Önceden programlanmış bir rota ve gelişmiş sonar sistemi kullanarak geri dönmesi gereken denizaltının sinyali bir anda kesildi ve denizaltıdan bir daha haber alınamadı.
Projenin baş bilim insanı Profesör Anna Wåhlin, bu durumu “Samanlıkta iğne aramak gibi, ama samanlığın nerede olduğunu bile bilmeden” şeklinde ifade etti.
Ran’ın bataryalarının bittiği düşünülse de, onu kurtarma umudu giderek azalıyor. Ekip, denizaltının beklenmedik bir arızayla karşılaşmasından ötürü kalın buzun altında sıkıştığından veya görünmeyen bir engele çarptığından şüpheleniyor. Thwaites Buzulu’nun altında bulunan zorlu koşullar, yüksek buz duvarları, güçlü akıntılar ve öngörülemeyen erime suyu kanalları ile denizaltının kaybolmasına zemin hazırlamış olabilir.
Bilim için fedakarlık: Peki bedeli ne olacak?
Ran’ın kaybı görev için büyük bir darbe olsa da, araştırmacılar bunun her zaman bir risk olduğunu biliyordu. Thwaites Buzulu’nun altındaki zorlu koşullar, burayı Dünya’da keşfedilmesi en zor yerlerden biri haline getiriyor. En gelişmiş robotik denizaltılar bile doğanın öngörülemeyen güçlerine karşı savunmasız kalabiliyor.
Ancak trajik sonuna rağmen Ran’ın önceki görevleri, bilim insanlarına Thwaites’in altındaki erime sürecine dair çok değerli bilgiler sağladı. Uydu görüntüleri sadece buzulun yüzeyindeki değişiklikleri gözlemlerken, Ran buzun derinliklerinde gezerek sıcak okyanus akıntılarının buzulun geri çekilmesini nasıl hızlandırdığına dair ilk elden kanıtlar topladı.
Profesör Wåhlin, “Ran sayesinde 2019’da Thwaites’e giren dünyadaki ilk araştırmacılar olduk ve bu keşif gezisi sırasında aynı bölgeyi tekrar ziyaret ettik” dedi.
Ran, son dalışında bile iklim biliminin en ön saflarında yer alıyor ve çağımızın en büyük çevresel tehditlerinden birini anlamak için teknolojinin sınırlarını zorluyordu. Ancak denizaltının kaybolması önemli bir soruyu gündeme getirdi: Bu tür tehlikeli ortamları keşfetmek için milyonlarca dolarlık yüksek teknoloji ürünü ekipmanı riske atmaya değer mi?
Thwaites buzulu neden bir saatli bomba gibi?
Kıyamet Buzulu olarak da adlandırılan Thwaites Buzulu, gezegenimizdeki en savunmasız ve tehlikeli buzullardan biri olarak kabul ediliyor. Yaklaşık 120 kilometre genişliğindeki bu devasa buzul, Batı Antarktika Buz Tabakası’nın tamamının hızla okyanusa çökmesini engelleyen doğal bir bariyer görevi görüyor. Ancak Thwaites tamamen erirse, küresel deniz seviyesi üç metreden fazla yükselebilir. Bu da New York, Londra ve Şangay gibi büyük kıyı şehirlerinin sular altında kalması anlamına geliyor.
Thwaites’i bu kadar tehlikeli yapan şey, alt kısmının eriyor olması. Daha sıcak okyanus suları buzulun altını oyarak temelini zayıflatıyor ve büyük buz parçalarının koparak denize sürüklenmesine neden oluyor. Bu erime süreci beklenenden çok daha hızlı ilerliyor. Bu durum, Thwaites’in çöküşün kaçınılmaz hale geldiği bir noktaya ulaşabileceğine dair endişeleri artırıyor.
Ran adlı sualtı robotunun kaybolmadan önce topladığı veriler, bu gizli savaşın anlaşılması için hayati önem taşıyor ve buzun altındaki sıcak akıntıların buzulun yapısıyla nasıl etkileşime girdiğine dair nadir bilgiler sunuyordu. Ancak denizaltının kaybolması, tüm bu kritik soruları cevapsız bıraktı. Thwaites’i inceleme yarışı, buzulun geleceğiyle ilgili daha fazla bilgi edinme çabası her zamankinden daha acil hale geldi.
Bundan sonra ne olacak? Yeni bir arayış
Ran’ın şanssız bir şekilde ortadan kaybolmasına rağmen, ekip araştırmalarına devam etmeye kararlı. Ancak son teknoloji ürünü bir denizaltının yerine yenisini koymak oldukça maliyetli. Thwaites’in zorlu koşullarına dayanabilecek yeni bir robotik araç geliştirmek için ek finansmana ihtiyaç var.
Profesör Wåhlin, “Ran’dan elde ettiğimiz veriler dünyada benzersiz ve uluslararası araştırmalar için büyük değer taşıyor” açıklamasını yapıyor.
Ancak Thwaites Buzulu her geçen yıl daha da zayıflıyor. Bu da büyük bir çöküş yaşanmadan önce daha fazla bilgi toplamayı uman araştırmacılar için zamanın daraldığı anlamına geliyor. Ran’ı kaybetmek bir gerileme olsa da, Dünya’nın en tehlikeli buzullarından birini incelemenin içerdiği yüksek riskleri bir kez daha gözler önüne seriyor.
Bilim insanları çalışmalarına devam ederken, gelecekteki keşif gezilerinin sadece kayıp verileri kurtarmakla kalmayıp, aynı zamanda iklim değişikliğiyle mücadele etmek ve gezegenimizin donmuş sınırlarının geleceğini tahmin etmek için yeni yolların kilidini açacağını umuyor.
