(The Turkish Post) – TUNA CEVHER
Türkiye, iklim değişikliği, artan nüfus ve plansız şehirleşmenin etkisiyle giderek artan bir su kriziyle karşı karşıya. Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre Türkiye’nin büyük kısmında yağış miktarları son 20 yıl ortalamasının altında kaldı. 1 Ekim 2024–31 Mayıs 2025 tarihleri arasında ülke genelinde ortalama yağış miktarı 371,1 mm olarak gerçekleşmiş; bu, 1991–2020 ortalaması olan 484,5 mm’nin yaklaşık %23 altında, bir önceki yılın aynı dönemine göre ise %27 daha düşük bir seviyede. Ayrıca 2025 kış mevsiminde (Aralık–Şubat) düşen yağış miktarı 139,8 mm olarak kaydedilmiş; bu da kış normallerine göre %32, geçen yıla göre %27 azalma anlamına geliyor.
BARAJLAR VE YERALTI SU SEVİYELERİ KRİTİK EŞİĞİN ALTINDA
İstanbul, Ankara, İzmir ve Konya gibi büyükşehirlerde baraj doluluk oranları son yılların en düşük seviyelerine geriledi. Özellikle Ege ve İç Anadolu’da yeraltı su kaynakları aşırı çekim nedeniyle geri dönülemez şekilde tükenme riskiyle karşı karşıya.
İzmir’deki Kutlu Aktaş Barajı’nın doluluk oranı %10’un altına indi. Bu oran, Çeşme gibi turizm destinasyonları için alarm niteliği taşıyor. Uzmanlar, su tasarruf önlemleri alınmazsa bölgede su kesintileri yaşanabileceğini uyarıyorlar. Konya Havzası yıllardır süregelen yanlış tarım uygulamaları, vahşi sulama ve iklim değişikliğine bağlı kuraklık nedeniyle adeta “çölleşme tehlikesi” altında. Bölgede açılan yaklaşık 10.000 yeni kuyu, kontrolsüz kullanımın etkisiyle tüketimi hızlandırıyor. Türkiye’nin kullanılabilir yer üstü su kaynağının yüzde 2’si, yer altı su kaynağının da yüzde 17’si Konya Kapalı Havzası’nda bulunsa da ülke genelinde kullanılan yer altı su miktarının yüzde 40’ı ‘Konya Kapalı Havzası’ndan çekiliyor. Bu durum beraberinde krater şeklindeki obruk sorununa yol açıyor.
KURAKLIK ALARMI: BELEDİYELER, ÇİFTÇİLER VE VATANDAŞLAR SEFERBER OLMALI
Türkiye’de artan kuraklık tehdidine karşı hem yerel yönetimler hem de bireyler su tasarrufu konusunda adımlar atmaya başladı. Belediyeler, yüksek su tüketenlere yönelik kademeli tarife sistemleri uygularken çim sulama ve araç yıkama gibi lüks kullanımlara sınırlamalar getiriyor. Şehir şebekelerindeki yüksek kayıp-kaçak oranlarını düşürmek ve yeni yapılarda yağmur suyu ile gri su kullanımını teşvik etmek de öncelikli hedefler arasında.
Tarımda ise geleneksel yüzey sulama yöntemlerinin yerini damla ve yağmurlama sistemlerine bırakması, su tüketiminin dijital sayaçlarla izlenmesi ve az su isteyen ürünlerin tercih edilmesi planlanıyor. Aynı zamanda çiftçilere yönelik eğitim programlarıyla sulama alışkanlıklarının dönüştürülmesi hedefleniyor. Bireysel düzeyde de duş süresinin kısaltılması, musluk sızıntılarının giderilmesi, makinelerin tam kapasiteyle çalıştırılması ve yağmur suyunun bahçelerde değerlendirilmesi gibi önlemlerle bir hanede yılda 20 tona kadar su tasarrufu sağlanabileceği belirtiliyor.
2025 VE SONRASI İÇİN UYARILAR
İklim bilimciler, 2025 yazı itibarıyla bazı bölgelerde kısa vadeli yağış artışı beklentisi olduğunu ifade etse de bu geçici bir rahatlama sunabilir. Asıl tehdit, uzun vadede artan sıcaklık, kurak dönemlerin uzaması ve nüfusun büyümesiyle su talebinin daha da artacak olması.
Çevre Mühendisleri Odası raporlarına göre, Türkiye’nin su arzı–talep dengesinin 2035 yılına kadar sürdürülebilir şekilde yeniden planlanması gerekiyor. Aksi halde başta büyük şehirler olmak üzere yaygın su kıtlığı yaşanabilir.
GECİKMEDEN ORTAK MÜCADELE GEREKLİ
Türkiye hem kuraklık hem de kaynak yönetimi açısından kritik bir eşiğe ulaşmış durumda. Uzmanlara göre su krizi yalnızca teknik bir sorun değil; sosyal, ekonomik ve siyasi sonuçlar doğuracak bir millî güvenlik meselesi haline gelmekte.
Devlet kurumları, belediyeler, çiftçiler ve vatandaşlar suyu bir “kamu varlığı” olarak görüp, tüketim alışkanlıklarını ve altyapı sistemlerini bu bakış açısıyla yeniden düzenlemek zorunda. Aksi halde gelecek nesiller için bırakılacak bir su kaynağı kalmayabilir.
