(The Turkish Post) – SUNA YAMAN
Türkiye son 10 yılda komşuları da dahil birçok ülke ile diplomatik sorunlar yaşadı. Bazı ülkelerle köprüleri attı bazıları ile krizin eşiğine geldi. Kimi ülkelerle de iyi ilişkileri bozuldu. Ekonomisi bozulan ve uluslararası kuruluşlardan borç isteyen Türkiye, şimdi ülkelerle bozduğu ilişkilerini tamire koyuldu. Türkiye gerek Ortadoğu’daki gerek Doğu Akdeniz ülkeleri gerekse de gergin ilişkiye sahip olduğu ülkelerle ilişkilerini düzeltmek için bazı adımlar attı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve hükümet yetkilileri, son dönemde ilişkilerin olumlu seyretmediği ülkelere resmi ziyaretler düzenleyerek, yeni işbirliği anlaşmaları imzaladı.
Türkiye’nin yürüttüğü görüşmeler arasında özellikle Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları konusunda Yunanistan ve Kıbrıs ile yapılan görüşmeler ön planda. Türkiye’nin bölgedeki petrol ve doğalgaz arama faaliyetleri, bu ülkelerle deniz sınırları ve egemenlik hakları konularında anlaşmazlıklara yol açıyor. Ayrıca diğer ülkelerle de çeşitli konularda görüşmeler devam ediyor. Bunlar arasında Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Hollanda, Yunanistan, Mısır ve Irak bulunuyor.
YUNANİSTAN İLE BAHAR HAVASI YAŞANIYOR
Cumhurbaşkanı Erdoğan, 7 Aralık 2023’te Yunanistan’a resmi ziyarette bulundu. Türkiye-Yunanistan Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyinin Beşinci Toplantısı için gitmişti. Yunanistan ile ilişkiler bilendiği üzere tarih boyunca birçok kez gerilmişti. Ana odak noktaları genellikle Ege Denizi’ndeki egemenlik hakları, adaların statüsü, Kıbrıs sorunu ve enerji kaynaklarının kullanımı gibi konular. İki ülke arasındaki ilişkiler zaman zaman askeri gerginliklere ve diplomatik krizlere yol açmıştı. Son yıllarda, özellikle Doğu Akdeniz’deki enerji kaynaklarının keşfi ve bölgedeki deniz yetki alanlarının belirlenmesi konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle Türkiye-Yunanistan ilişkileri daha da gerilmişti. Her iki ülke de bölgedeki haklarını savunmak için diplomatik, askeri ve hukuki adımlar atıyor. Ancak, bazı dönemlerde iki ülke arasında işbirliği ve diyalog da gözlemleniyor. Özellikle NATO ve Avrupa Birliği gibi platformlarda işbirliği yapma çabaları sürüyor. Son dönemde, Türkiye ve Yunanistan arasında deniz yetki alanlarının belirlenmesi konusunda doğrudan görüşmeler başladı. Bu ilişkilerde olumlu bir adım olarak değerlendiriliyor. Yunanistan adalara kapıda vize uygulaması başlattı. Bu uygulama Türkiye vatandaşlarından ilgi gördü. Son oalarak bir hafta önce Ankara ve Atina hattında gergin ilişkilerin normalleşmesine yönelik diplomasi trafiği çerçevesinde Dışişleri Bakan Yardımcısı Burak Akçapar ile Yunanistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Büyükelçi Alexandra Papadopoulou Atina’da bir araya geldi. İstişare toplantısı, 7 Aralık 2023’te Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Yunanistan ziyaretinde imzalanan Atina Bildirgesi’nin devamı niteliği de taşıyor.
15 TEMMUZ’UN DESTEKÇİSİ DENİLEN BAE İLE İLİŞKİLER YUMUŞADI
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bir diğer durağı ise Birleşik Arap Emirlikleriydi. 13 Şubat’ta BAE’de gerçekleşen Dünya Hükümetler Zirvesine katıldı. BAE ile ilişkiler karmaşık bir yapıya sahip. Ticari ilişkiler son yıllarda büyük ölçüde arttı. Türkiye, BAE’nin en büyük ticaret ortaklarından biri haline geldi. Yıllık ikili ticaret hacminde yüzde 800’lük bir artışa neden oldu. BAE’nin Türkiye’ye yaptığı ihracat altı kat artarken, Türk inşaat şirketlerinin BAE’deki varlığı da önemli ölçüde arttı. Ancak, son yıllarda Mısır’daki askerî darbe ve ardından gelişen olaylar, Türkiye’nin Müslüman Kardeşler’i desteklemesi ve BAE’nin darbe yapan Abdülfettah es-Sisi’yi desteklemesi nedeniyle ilişkilerde gerilim yaşandı. Bu durum, BAE’nin Türkiye’ye karşı olumsuz bir tutum sergilemesine yol açtı. İki ülke arasındaki gerilim, Suriye’deki askeri varlığı ve Libya’daki müdahale gibi bölgesel meselelerde de kendini gösterdi. Türk Savunma Bakanı Hulusi Akar, BAE’nin terörist grupları desteklemesinin kabul edilemez olduğunu ve bu konuda Türkiye’nin gereken adımları atacağını belirtmişti. Ancak ekonomi, iki ülke arasındaki ilişkilerin önemli bir temelini oluşturuyor. BAE ve Türkiye arasındaki ekonomik iş birliği, yıllar içinde büyüme gösterdi. 2021 yılında yaklaşık 19 milyar dolarlık ticaret hacmi gerçekleşti. İki ülke arasındaki ticaretin artması ve yeni yatırımların yapılması bekleniyor.
RABİA UNUTULDU, SİSİ İLE ERDOĞAN BULUŞTU
Erdoağan’ın 14 Şubat’ta Mısır’a gerçekleştirdiği ziyaret, 2002’deki ilk resmi temastan sonra 12 yıl aranın ardından gerçekleşen Kahire’ye ilk resmi ziyareti oldu. İki ülke arasındaki ilişkiler, Soğuk Savaş döneminde ABD ve SSCB’nin etkisi altında şekillenmişti. Cemal Abdülnasır’ın Mısır’da monarşiyi devirmesi ve SSCB’ye yaklaşmasıyla birlikte Türkiye’nin NATO’yla güvenlik ittifakı kurma çabalarıyla ilişkiler karmaşıklaştı. Bağdat Paktı’nın kurulmasıyla gerilen ilişkiler, Süveyş Krizi ve Altı Gün Savaşı sonrası yumuşamıştı. Ortak konular arasında Filistin sorunu öne çıkıyor ve bu ilişkilerin olumlu seyrine katkı sağladı. 2013’e kadar, ilişkilerde önemli bir değişiklik yaşanmadı. Mısır’daki siyasi gelişmeler, Türkiye’nin iç politikasını da etkiledi. Rabia işareti, Türkiye’de siyasi bir sembol haline geldi. Mısır’daki baskıdan kaçan Müslüman Kardeşler üyeleri Türkiye’ye sığındı. Ancak, Doğu Akdeniz, Suriye ve Libya’daki sorunlar Türkiye’yi yeni dış politika arayışlarına itti. Yunanistan ve Mısır arasındaki deniz yetki alanları anlaşması, Ankara-Kahire yakınlaşması için bir işaretti. İki ülke arasındaki temaslar kapsamıda 2022 Kasım’da Erdoğan ve Sisi Katar’da görüştü. Ardından 14 Şubat’ta gerçekleşen görüşmede Bayraktar TB-2, ticaret hacminin genişlemesi ve askeri işbirliği konuları ele alındı. Böylelikle ilişkilerin normalleşmeye başladığı mesajı verildi.
Geçtiğimiz günlerde cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Irak’a yaptığı ziyaret de düzeltmek istenen ilişkilerin bir başka örneğidir. 22 Nisan’da gerçekleşen bu ziyaret de 13 yıl aranın ardından Irak’a ilk resmi ziyarettir. Görüşmede enerji, ekonomi ve teröre karşı mücadele gibi konular yer aldı. Kalkınma yolu projesi imzalandı ve işbirliğinin derinleşmesine dair adımlar atıldı.
HOLLANDA İLE YENİ DÖNEM
Hollanda ile Türkiye’nin ilişkileri 2017 yılında gerildi. Hollanda hükümetinin, Türk siyasilerin ülkedeki referandum mitinglerine izin vermeyeceğini açıklaması ve Aile Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya’nın sınır dışı edilmesiyle tırmanın kriz, iki ülkenin arasını limoni hale getirmişti. Bazı Ak Partililer, toplanıp protesto amaçlı portakal bıçaklamıştı. Şimdi yeniden iyi ilişkiler geliştiriliyor.
26 Nisan’da Cumhurbaşkanı Erdoğan Rutte ile bir araya geldi. Görüşmede, iki ülke arasındaki ticari ilişkilerin güçlenmesi ve derinleştirilmesi kararlılığı vurgulandı. Özellikle Hollanda’nın Türkiye’deki en büyük yabancı yatırımcı ülke olması ve Türk girişimcilerin Hollanda’da yaptığı yatırımların istihdama katkısı ele alındı. Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği’nin güncellenmesi sürecine yönelik çalışmaların önemi üzerinde duruldu. Türkiye’nin bu süreçte Hollanda’nın desteğini beklediği ifade edildi.
Gazze’deki şiddet olayları ve bölgedeki insani krizin çözümüne yönelik çabalar masaya yatırıldı. Türkiye’nin Gazze’ye yönelik insani yardımların kesintisiz bir şekilde ulaştırılması gerektiği vurgulandı ve İsrail’e baskı yapılması gerektiği belirtildi. Terörle mücadele konusu da ele alındı ve Türkiye’nin bölücü terörle mücadelesinde yaşadığı zorluklar ve PKK’ya karşı verdiği mücadeledeki kararlılığı vurgulandı. NATO’nun geleceği ve Türkiye’nin bölgesel liderliği üzerine görüşmeler yapıldı. Türkiye’nin NATO içindeki önemi ve terörle mücadeledeki rolü üzerinde duruldu.
Son olarak, Hollanda Başbakanı Rutte’nin NATO Genel Sekreterliği adaylığı da görüşmede ele alındı ve Türkiye’nin bu süreçte destekleyici bir rol üstlenmesi bekleniyor.
