(The Turkish Post) – SUNA YAMAN
Suriye iç savaşının ardından, Beşar Esad rejiminin İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve uluslararası hukuk nezdindeki sorumluluğu giderek daha fazla gündeme geldi.
Savaş sonrası ortaya çıkan toplu mezarlar, kimyasal silah kullanımı ve insanlığa karşı işlenmiş suçlar, uluslararası toplumu harekete geçmeye zorluyor. Ancak, Esad’ın yargılanma süreci, hem hukuki hem de siyasi engellerle karşı karşıya.
İNSANLIK DIŞI UYGULAMALAR
Beşar Esad’ın liderliğindeki rejim, 2011 yılında başlayan Suriye iç savaşında birçok insanlık dışı suç işlemekle suçlanıyor. Bu eylemler arasında şunlar dikkat çekiyor:
Kimyasal Silah Kullanımı: Birleşmiş Milletler raporları, rejimin 2013 yılında Ghouta bölgesinde kimyasal silah kullandığını ortaya koydu. Bu saldırıda çoğu çocuk olmak üzere yüzlerce kişi hayatını kaybetti.
Toplu Mezarlarda Bulunan Cesetler: Suriye’de rejim kontrolündeki bölgelerde, sistematik şekilde katledilen sivillerin toplu mezarlara gömüldüğü rapor edildi. Bu mezarlar, savaşın dehşetini gözler önüne seriyor.
Hapishanelerde İşkence ve Cinayet: Uluslararası Af Örgütü ve diğer insan hakları örgütleri, Esad rejiminin hapishanelerde sistematik işkence yaptığını ve binlerce mahkumu katlettiğini belgeledi.
Sivillere Yönelik Hava Saldırıları: Rejim, yoğun şekilde sivil yerleşim alanlarına hava saldırıları düzenleyerek binlerce masum insanın ölümüne neden oldu.
ULUSLARARASI CEZA MAHKEMESİ’NİN (UCM) ROLÜ
Suriye’nin UCM’ye taraf olmaması, mahkemenin Esad ve rejim yetkilileri üzerindeki doğrudan yargı yetkisini sınırlıyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin alacağı bir karar, Suriye’yi mahkemeye sevk edebilir; ancak Rusya ve Çin’in veto yetkisi bu ihtimali zayıflatıyor. Buna karşın, Suriye’de rejim değişikliği durumunda yeni bir yönetimin, UCM’ye katılarak geriye dönük yetki tanıma seçeneği bulunuyor. Ancak bu süreç uzun yıllar alabilir.
EVRENSEL YARGI YETKİSİ VE ULUSAL MAHKEMELER
Birçok Avrupa ülkesi, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar konusunda evrensel yargı yetkisi ilkesine dayanarak hareket edebilir. Fransa ve Almanya gibi ülkeler, Suriye rejiminin uygulamalarıyla ilgili araştırmalar yürütmüş ve bazı tutuklama emirleri çıkarmıştı. Ancak, bu davalar genellikle sembolik bir nitelik taşıyor ve fiili cezalandırma güçlükle uygulanıyor.
SİYASİ ENGELLER VE RUSYA’NIN KORUMASI
Esad rejiminin en önemli destekçilerinden biri olan Rusya, lideri iade etme veya yargı önüne çıkarma konusunda direnç gösterecek gibi duruyor. Moskova’nın vatandaşlarını uluslararası mahkemelere teslim etmeme politikaları, Esad’ın siyasi bir gölge altında yaşama olasılığını artırıyor.
HUKUKİ YAPTIRIMLARIN OLASI SONUÇLARI
Toplu mezarlar ve insan hakları ihlallerine dair artan kanıtlar, uluslararası toplumun adalet arayışını derinleştiriyor. Ancak bu, Esad’ın yargılanmasının kesin olduğu anlamına gelmiyor. Hukuki yaptırımlar, büyük ölçüede siyasi dengelere ve uluslararası aktörlerin tutumlarına bağlı olarak şekillenecek.
Beşşar Esad’ın geleceği, sadece hukuki mekanizmaların çalışmasıyla değil, aynı zamanda uluslararası diplomasideki gelişmelerle de belirlenecek. Adalet arayışı sürecek olsa da, Esad’ın yargılanmasının önündeki engeller, Suriye’deki savaşın kalıcı etkilerini bir kez daha güzler önüne seriyor.
